1. عاقل ترین مردم خوش خلق ترین آنهاست .
أکمل الناس عقلا أحسنهم خلقا .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 27

2. پیامبر خدا (ص ) فرموده است : ما گروه پیامبران مأموریم که با مردم به اندازه عقل خودشان سخن بگوئیم .
قال رسول الله (ص ) : إنا معاشر الانبیاء أمرنا أن نکلم الناس علی قدر عقولهم .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 27

3. شخصی از امام صادق - علیه السلام - پرسید عقل چیست ؟ فرمود : چیزی است که به وسیله آن خدا پرستش شود و بهشت بدست آید . آن شخص گوید : گفتم پس آنچه معاویه داشت چه بود ؟ فرمود : آن نیرنگ است ، آن شیطنت است ، آن نمایش عقل را دارد ، ولی عقل نیست .
قال رجل له - علیه السلام - ما العقل ؟ قال : ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان . قال : قلت : فالذی کان فی معاویة ؟ فقال : تلک النکراء ، تلک الشیطنة ، وهی شبیهة بالعقل ، و لیست بالعقل .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 11

4. ابن سنان گوید به حضرت صادق - علیه السلام - عرض کردم : مردی هست عاقل که گرفتار وسواس در وضو و نماز می باشد : فرمود چه عقلی که فرمانبری شیطان می کند ؟ گفتم : چگونه فرمان شیطان می برد ؟ فرمود از او بپرس وسوسه ای که به او دست می دهد از چیست ؟ قطعا به تو خواهد گفت از عمل شیطان است .
عبدالله بن سنان قال : ذکرت لابی عبدالله - علیه السلام - رجلا مبتلی بالوضوء و الصلاة و قلت : هو رجل عاقل ، فقال : أبو عبدالله و أی عقل له و هو یطیع الشیطان ؟ فقلت له : و کیف یطیع الشیطان ؟ فقلت له : سله هذا الذی یأتیه من أی شیء هو ؟ فانه یقول لک من عمل الشیطان .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 13

5. پیامبر خدا فرموده است : ای علی هیچ تهیدستی سخت تر از نادانی و هیچ مالی سودمندتر از عقل نیست .
قال - علیه السلام - : قال رسول الله : یا علی لا فقر أشد من الجهل ، لا مال أعود من العقل .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 30

6. کسی که تعقل نکند رستگار نمی شود .
لا یفلح من لا یعقل .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 31

7. میان ایمان و کفر فاصله ای جز کم عقلی نیست . عرض شد : چگونه ای پسر پیغمبر ؟ فرمود : بنده خدا در حاجت خود متوجه مخلوق می شود ، در صورتی که اگر با خلوص نیت متوجه خدا شود آنچه خواهد در نزدیکتر از آن وقت به او رسد .
لیس بین الایمان و الکفر الا قلة العقل قیل : و کیف ذاک یا ابن رسول الله ؟ قال : إن العبد یرفع رغبته الی مخلوق فلو أخلص نیته لله لأتاه الذی یرید فی أسرع من ذلک .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 32 - 33

8. کسب دانش واجب است .
طلب العلم فریضة .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 35

9. چون خدا خیر بنده ای خواهد ، او را در دین دانشمند کند .
اذا أراد الله بعبد خیرا فقهه فی الدین .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 39

10. کسی که احادیث ما را روایت کند و دلهای شیعیان ما را استوار سازد ، از هزار عابد بهتر است .
الراویة لحدیثنا یشد به قلوب شیعتنا أفضل من ألف عابد .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 40

11. یا عالم باش ، یا دانشجو و یا دوستدار اهل علم و چهارمی ( یعنی دشمن اهل علم ) مباش که به سبب دشمنی آنها هلاک شوی .
اغد عالما أو متعلما أو أحب أهل العلم ، و لا تکن رابعا فتهلک ببغضهم .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 41

12. راجع به قول خداوند " به درستی که فقط علماء از خداوند می ترسند " فرمود : مراد از علماء کسانی هستند که کردارشان مطابق با گفتارشان باشد و کسانی که این چنین نباشند ، عالم نیستند
فی قول الله عز و جل : " انما یخشی الله من عباده العلماء " قال : یعنی بالعلماء من صدق فعله قوله و من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 44

13. چون مؤمنی که عالم به دین است بمیرد ، رخنه ای در اسلام افتد که هیچ چیز جای آن را پر نمی کند .
اذا مات المؤمن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمة لایسدها شیء .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 46

14. همانا مردم چون نمی پرسند هلاک می شوند .
انما یهلک الناس لانهم لا یسألون .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 49

15. از دو صفت پرهیز کن که هرکس هلاک شد به خاطر این دو صفت بود . بپرهیز از این که طبق رأی و نظر خویش به مردم فتوی دهی یا به آنچه نمی دانی عقیده دینی پیدا کنی .
ایاک و خصلتین ففیهما هلک من هلک : ایاک أن تفتی الناس برأیک أو تدین بما لا تعلم .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 52

16. مفضل گوید : به امام صادق (ع ) عرض کردم : اهل نجات به چه علامت شناخته شود ؟ فرمود : آن که کردارش موافق گفتارش باشد .
قال المفضل بن عمر : قلت له - علیه السلام - لم یعرف الناجی ؟ قال : من کان فعله لقوله موافقا .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 56

17. چون عالم دنیا را دیدید نسبت به دینتان متهم بدانید ( بدانید که دینداریش حقیقی نیست ) . زیرا دوست هر چیزی گرد محبوبش می گردد .
اذا رأیتم العالم محبا لدنیاه فاتهموه علی دینکم فإن کل محب لشی ء یحوط ما أحب .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 58

18. هفتاد گناه جاهل آمرزیده شود ، پیش از آن که یک گناه از عالم آمرزیده شود .
یغفر للجاهل سبعون ذنبا قبل أن یغفر للعالم ذنب واحد .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 59

19. کسی که چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند خدا او را روز قیامت عالم و فقیه مبعوث می کند
من حفظ من أحادیثنا أربعین حدیثا بعثه الله یوم القیامة عالما فقیها .
اصول کافی ، ج 1 ص 62

20. همه علم مردم را در چهار چیز یافتم : اول اینکه پروردگار خود را بشناسی . دوم اینکه بدانی با تو چه کرده ، سوم اینکه بدانی او از تو چه خواسته است . چهارم اینکه بدانی چه چیز تو را از دینت خارج می کند .
وجدت علم الناس کله فی أربع : أولها أن تعرف ربک و الثانی أن تعرف ما صنع بک و الثالث أن تعرف ما أراد منک ، و الرابع أن تعرف ما یخرجک من دینک .
اصول کافی ، ج 1 ، ص 64